İşarə

“Çeçənistan haqqında sükuta son qoyaq” adlı yazı , Vaslav Havel və başqaları  tərəfindən ötən illərdə  yazılmişdır. Bu yazını Əli Məhəmməd Təbatəbayi  farscaya tərcüma edib yaymişdı. Adı çəkilən yazını  Mirmusa Haşimi təzəlikdə farscadan Azərbaycan turkcəsinə çevirib və dəyərli oxucularimiza təqdim edir.

Varliğın səsi

 

Vaslav Havel   2005-3-19

Çeçənistanı bütün dünyadan ayıran bağlı qapıları sındırıb və oradan keçmək bir düzgün hakım nəhayət dərəcədə çətindir. Daha doğrusu Çeçənstanda gedən 10 il savaş nəticəsində, Böyük miqyasda günahsız dinc insanların itgisindən hələ də kimsənin dəqiq məlumatı yoxdur.

Mötəbər mənbələrin bildirdiyi məlumata görə, onların sayi ortaq hesabla 100 min nəfər(10\1 çeçenli) və 300 min (4\1 çeçenli) olur. 2005- ci ilin noyabr ayında neçə nəfər çeçen seçimlərində iştirak etdilər? Rus rəsmilərinin dediklərinə görə ortaq 80-60 faiz . Tərəfsiz müşahidəçilər isə öz raportlarında  20 faiz olduğunu qeyd edib.

 Bu bölgə ilə irtibatların yaranmasına əngəl törədən hakimiyyət dairələri sansor və qeyri demokratik yollarla düzgün məlumatların əldə edilməsinə əngəlliklər törədir.

Lakin sansor bütün vəhşilikləri inkar edə bilməz. Hitler 1944-ci ildə birinci dəfə olaraq Varşava şəhərini cəzalandırdı. O zamandan sonra 400 min nəfər sakını olan Qroznı şəhəri dünya icmasının gözü önündə  darmadağin edildi. Vladimir Putinin adət etdiyi kimi belə bir qeyri insani davranışı üzürli adlandırıb “Terorizm ilə mübarizə” adlandırmaq  qeyri mümkündür. Rusiya ordusunun rəsmiləri iddia edirlər ki, 2000-700 nəfərlik yaraqlılarnan mübarizə aparıblar.  O zaman İngiltərə İRA ve ya ETA.nı məğlub etmək bəhanəsilə Belfasi  yada İspaniya dövləti Bilyaonu bombardman edirdisə, bunu necə adlandırmaq olar?

 Qroznunun və Çeçenstanın başqa şəhər- kəndlərinin darmadağın olması və talanmasına dunya hər zaman göz yumub.. Görəsən çeçen qadınları, uşaqları və imumiyyətlə əhalisi dünya ictimaiyyətilə müqayisədə, bəşər hüqüqlarından və diqqətdən uzaq qalmalıdırlar? Görəsən, onlar hələdə bəşəriyyətin bir parçası  hesab olmurlar? Dünya ictimaiyyətinin zahirdə belə susmasını və soyuq qanlılığını izah etmək olduqca çətindir.

Bizim əxlaqi meyarlarımız Çeçenstanda təhlikədə qərar tapıb. Görəsən, çeçen qızlarının, işğalçı quvvələr və onların əskərləri tərəfindən oğurlanıb və təcavüzə məruz qalmasını dünya necə qəbul edə bilər? Görəsən rus ordusu tərəfindən oğurlanıb, çeşitli işkəncələrə məruz galan, şəxsiyyətləri taptalanan cavan oglanların diri ya ölüsünü təhvil almaq üçün ailələri tərəfindən pul niyə görə pul ödənilməlidir. Belə cinayətlərə necə göz yummaq olar? Təsviyə və ya insanın odun kimi yandırılmasına necə qiymət vermək olar? İbrət almaq üçün  kəndlilərin ev eşiklərinin darmadağın olmasına necə susmaq olar? Axı  NGO və bir neçə cəsarətli rus və qərb müxbirləri bu saysız- hesabsız cinayətlərin şahidi olublar. Belə çıxır ki, bu acı hadisələrdən  xəbərlər yetəri gədər var.

Çeçenstan üzərində gedən bu bəhs, demokratik hakimiyyətlərin  ümdə məsələsidir. Çağdaş demokratiya yolu ilə gedən hər bir dövlət əhalinin yaşayış tərzi və həyat haqqlarını, o cümlədən günahsız insanları qorumaq, dul qadınlar və atasız-anasızların  hüquqlarının bərpa edilməsinə səy göstərməlidi. Beynəlxalq anlaşmalarında və Birləşmiş Millətlərin fərmanında Çeçenstandakı zərurətlər yetəri qədər cərəyan edilib. Demokratiyanın sürətlə inkişaf etdiyi bir zamanda,  hər millət taleyini özü həll etməlidir və heç bir hakimiyyət insan hüquqlarının qarşısını almamalıdır.

Terorizmlə mıbarizə  Çeçenstan üçündə təhlükəlidir. Hər kəsə məlumdur ki, Rus hakimiyyəti və ordusu pyromania(qarşısına çıxan hər bir şeyi yandıran) xəstəliyinə düçar olub və dünyada terorizm alovunu artırmağa çalışır.

Böyük miqyasdaki dəhşətli hücumlardan 10 il keçsədə hələ də bu od sönmək əvəzinə daha da ətrafa yayılır, hüdudları aşır,quzey qafqaz bölgələrini alovlandırır və Çeçən savaşçılarınin daha da qəzəblənməsinə səbəb olur.

Nə zamana qədər Rusiya dövlətinin “Lu- Lu” deyə “ Çeçən terorizmi” adı ilə Sovet hakimiyyəti dağılandan sonra əldə edilən azadlıqlara təcavüz etməsinə göz yumulacaq? Çeçen savaşı bəhanəsilə Rusiya yeni iqtidarın mərkəzləşməsi üçün çalışlr və yenidən mətbuatın və başqa media orqanlarının nəzarətinin hakimıyyətin əlinə keçirməsinə cəhd edir.Rusiyanın qeyri dovlət orqanlarına qarşı qanun qəbul etməsi və öz qüdrətini yenidən möhkəmlətməyə çalışması bunu göstərir ki,  başqa siyasi orqan və təşkilatlar hər hansı bir durumda  kremli zəiflədə və ya onun gücünü məhdudlaşdıra bilməsin. Belə nəticə çıxarmaq olar ki,bu savaş totalitar hakimiyyətin yenidən bərpa etmək iştahını gizlədir.

Təassüflə qeyd etməliyik ki, Çeçən  savaşı 300 ildir ki, dəvam etməkdədir.Bütün dövrlərdə ruslar zalımlıq və istismarçilıqla istər çarlar (tezarlar) hakimiyyətlərində və istərsədə Stalin dövründə etnik təmizləmək siyasətini davam etdirib. Bütün dövrlərdə çeçən xalqı sürgün olundu və onların üçdən biri vəhşicəsinə öldürüldü.

Biz,  istismarçıların etnik təmizləmək cinayətini görürük və bu hərəkəti pisləyirik. Başqa bir tərəfdən isə Rusiyanın kültürünü sevirik və inanırıq ki, Rusiya demokratiya yoluila inkişaf edə bilər. Terorizmi istər qeyri hökumət qurupları və istərsədə hakimiyyət dairələri mütləq qınamalıdır. Biz istəyirik dünyada Çeçenstana qarşı olan bütün baykotlara son qoyulsun. Biz gərək öz əllərilə özlərini tələyə salmış rusiyanin rəsmilərinə bu tələdən qurtarmaqda yardımcı olaq. Bu təhlükə təkcə Çeçen və Rusiyanı deyil, bəlkədə bütün dünyanı təhlükəyə salıbdır.

Çox təəssüf olar ki, 2006-ci ilin iyun ayı Peterburgda keçirilən  G8 iclasında, Çeçən məsələsi kənara qoyulsun.  Bu dəhşətli savaşa sülh yolu ilə son qoyulması yolunda mübahisələrin və danışıqların getməsi labüddür.

* Bu mətləbin başqa yazarları: Andre Guksmən, Perens Həsən Ben təlal, Fredirik Vilyem, Mari Rabinsson, Juhi Sasakava, Karl Şvvartsen.

                         son